Η αρπαγή της «Ηρακλιώτισσας» από την Ελλάδα

Η «Ηρακλιώτισσα» ήρθε στο φως τον Μάρτιο του 1944 από τους Ναζί. Αναπαριστούσε σημαντική προσωπικότητα της κοινωνίας της Θεσσαλονίκης του 3ου αιώνα μ.Χ. Ταξίδεψε μέχρι την Αυστρία όπου στόλισε τις κατοικίες του Χίτλερ και του Γκέμπελς. Και αποτέλεσε τον πρώτο επαναπατρισμό αρχαιότητας το 1947.

Η ανασκαφή της «Ηρακλιώτισσας» από τους Ναζί

Μάρτιος 1944. Κατά τη διάρκεια ανασκαφών στην Πλατεία Δικαστηρίων Θεσσαλονίκης από τους Ναζί για την κατασκευή ορύγματος, ήρθε στην επιφάνεια ένα υπέρλαμπρο έργο τέχνης της αρχαιότητας.

Ήταν η περίφημη “Ηρακλιώτισσα”, η οποία είχε ύψος 2,11 μέτρα και πήρε το όνομά της από την τεχνική των εργαστηρίων της Ηράκλειας, στην Κάτω Ιταλία.

Η «μάχη» της επιστροφής των αρχαίων που εκλάπησαν από τους Γερμανούς στην κατοχή

Τον Μάιο του 1941, η Μάχη της Κρήτης βρίσκει τον Νικόλαο Πλάτωνα επιστρατευμένο στην ηπειρωτική Ελλάδα. Οι γραμμές επικοινωνίας έχουν αποκοπεί, αλλά ο 32χρονος τότε αρχαιολόγος θέλει να επιστρέψει στο νησί πάση θυσία. Ανησυχεί για την τύχη των αρχαίων. Πείθει τον Γερμανό αρχαιολόγο Κ. Γκεμπάουερ για την κρισιμότητα της κατάστασης και με παρέμβασή του προσγειώνεται με μεταγωγικό αεροσκάφος στα Χανιά.

Ο γιος του, Λευτέρης Πλάτων, αναπληρωτής καθηγητής προϊστορικής αρχαιολογίας στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, θυμάται ότι ο πατέρας του με τη βοήθεια φυλάκων είχε ήδη θάψει αγάλματα στην αυλή του Μουσείου Ηρακλείου, ενώ στο υπόγειο του κτιρίου είχε αποκλείσει με κάγκελα άλλες αρχαιότητες για να τις προστατεύσει από πιθανό πλιάτσικο. Αυτές τις προσπάθειες απόκρυψης έχει καταγράψει στην έρευνά του και ο αρχαιολόγος Γιώργος Τζωράκης.

Οι αρχαιοκαπηλίες των Γερμανών στην Ελλάδα επί Κατοχής

Σύμφωνα με υπολογισμούς, περίπου 8.500 Ελληνικές αρχαιότητες ανυπολόγιστης αξίας βρίσκονται στα χέρια των σκυλευτών της πατρίδας μας, που την κατασπάραξαν τη μαύρη περίοδο της Κατοχής. Την ίδια ώρα που οι Ελληνες πέθαιναν σαν τις μύγες στους δρόμους από την πείνα και τις ριπές των κατακτητών, οι Γερμανοί αποπατούσαν στον Παρθενώνα!

«Διά τους στρατιωτικούς της κατοχής όλα τα μνημεία της Ακροπόλεως ήσαν ουρητήρια, κατά προτίμησην δε ο Παρθενών. Την νύκτα της 27-28 Νοεμβρίου 1942 στρατιωτικός των στρατών κατοχής εκόπρισεν εις το εσωτερικόν του Παρθενώνος». Αυτό αναφέρει στη σελίδα 129 το βιβλίο «Ζημίαι των αρχαιοτήτων εκ του πολέμου και των στρατών κατοχής», που εκδόθηκε και κυκλοφόρησε το έτος 1946 από το υπουργείο Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας (Διεύθυνσις Αρχαιοτήτων και Ιστορικών Μνημείων) της χώρας μας.

Στα ίχνη των κλεμμένων της Κατοχής

Στις 30 Μαρτίου του 2013, ο Ρόναλντ Ομπερμάιερ, μηχανικός στο επάγγελμα, πήγε στο ταχυδρομείο της μικρής γερμανικής πόλης Ρίμσινγκ όπου ζει, κρατώντας ένα δέμα, που ύστερα από πολλή σκέψη είχε αποφασίσει να αποχωριστεί. Το προηγούμενο βράδυ είχε αμπαλάρει το περιεχόμενό του με μεγάλη προσοχή: 73 αρχαία αντικείμενα που χρονολογούνται από τα ελληνιστικά χρόνια μέχρι τον 4ο αιώνα μ.Χ. ― αγαλματίδια, λυχνάρια, γυάλινα αγγεία και νομίσματα. Μια ζωή θυμόταν τα αρχαία αυτά στην κεντρική βιτρίνα του σαλονιού του σπιτιού του και τον πατέρα του να τα περιεργάζεται και να του αφηγείται τη συναρπαστική τους ιστορία.


«Μεγάλωσα με αυτά, αλλά μια ημέρα είπα στον εαυτό μου ότι ήρθε η ώρα. Πρέπει τα αρχαία να επιστρέψουν εκεί όπου ανήκουν». Ο παραλήπτης του δέματος ήταν το Αρχαιολογικό Μουσείο της Κω, εκεί όπου είχε ζήσει ο πατέρας του Ομπερμάιερ ως πολεμικός ανταποκριτής του γερμανικού ναυτικού πριν από επτά δεκαετίες, το 1942, όταν οι Γερμανοί κατέλαβαν το νησί.

Τα θαμμένα αγάλματα του πολέμου

Επί έξι μήνες πριν από την εισβολή των Γερμανών μια ομάδα από εργάτες και αρχαιολόγους έσκαβε τα δάπεδα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου για να θάψει εκεί ό,τι πολυτιμότερο έχει η Αθήνα: τους κούρους και τις ληκύθους της.

Την Κυριακή 27 Απριλίου 1941 τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής κατέλαβαν την Αθήνα. Την επομένη, νωρίς το πρωί, οι Γερμανοί αξιωματικοί που ανέβηκαν με φόρα τα μαρμάρινα σκαλιά του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου διαπίστωσαν με έκπληξη ότι παραλάμβαναν ένα κτίριο άδειο. Δεν βρήκαν πουθενά ούτε ίχνος από τα χιλιάδες πολύτιμα εκθέματα που κοσμούσαν το μεγαλύτερο μουσείο της χώρας τα προηγούμενα εξήντα χρόνια της λειτουργίας του. Αντί για αγάλματα, στέκονταν μπροστά τους παγωμένοι και ανέκφραστοι οι λιγοστοί αρχαιολόγοι και οι φύλακες που είχαν βάρδια εκείνη την ώρα. Στις επίμονες ερωτήσεις τους, εκείνοι απάντησαν σιβυλλικά, ότι τα αρχαία είναι εκεί όπου όλοι γνωρίζουν, κάτω από τη γη.

Όταν πρόβατα και αγελάδες έπεφταν με αλεξίπτωτα

Κατά την εισβολή των Ιταλών στην Αβησσυνία, όταν ιταλικές δυνάμεις απελπιστικά ζητούσαν τα αναγκαία εφόδια για να διασχίσει την αφιλόξενη έρημο Danakil, μια λύση θα μπορούσε να τους σώσει από βέβαιο θάνατο:  η ιπτάμενη γραμμή ανεφοδιασμού, η οποία έδωσε στους στρατιώτες τα αναγκαία αγαθά, συμπεριλαμβανομένων των νωπών κρεάτων .